चक्रीवादळे आणि महाराष्ट्रातील हवामान: सविस्तर अंदाज डॉ मछिंद्र बांगर.
सध्या दक्षिण अंदमान समुद्रामध्ये एक प्रभावी कमी दाबाचे क्षेत्र (Well-Marked Low Pressure Area) विकसित झाले आहे, तसेच श्रीलंकेजवळही अशीच दुसरी प्रणाली (सिस्टम) तयार होत आहे. अनेक हवामान अभ्यासक या दोन्ही प्रणाली एकत्र येऊन बंगालच्या उपसागरामध्ये एक नवीन प्रभावी चक्रीवादळ तयार होईल असा अंदाज व्यक्त करत आहेत. भारतीय हवामान विभागाने यातील एका प्रणालीला डीप डिप्रेशन असे म्हटले आहे, ज्यामुळे ‘सेनियार’ (Senaiar) नावाचे चक्रीवादळ निर्माण होण्याची शक्यता आहे.
हवामान विभागाने दिलेल्या अंदाजानुसार, जरी या प्रणालीचे चक्रीवादळात रूपांतर झाले तरी ते फार प्रभावी आणि शक्तिशाली नसेल. सध्याचा कल पाहता, हे डिप्रेशन त्याच भागात संपुष्टात येऊ शकते किंवा भारतीय भूभागापासून दूर जाऊ शकते, असा अंदाज आहे. त्यामुळे या पहिल्या प्रणालीचा भारताच्या मुख्य भूभागावर फार मोठा प्रभाव पडण्याची शक्यता कमी आहे.
दुसरीकडे, श्रीलंकेजवळ तयार झालेली प्रणाली मात्र अधिक प्रभावी बनण्याची आणि भारतीय किनारपट्टीवर परिणाम करण्याची क्षमता ठेवते, असा कयास आहे. यातून सायक्लोनिक सर्कुलेशनची प्रभावी निर्मिती होऊ शकते. मात्र, या दोन्ही सागरी प्रणालींचा एकत्रित परिणाम महाराष्ट्रातील हवामानावर किती होईल, यावर सध्या हवामान अभ्यासकांचे बारीक लक्ष आहे आणि या अंदाजांमध्ये सतत बदल होताना दिसत आहेत.
सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे, ताज्या हवामान मॉडेल्सनी महाराष्ट्रात या सागरी प्रणालींमुळे पावसाची शक्यता पुन्हा एकदा नाकारली आहे. सुरुवातीला काही मॉडेल्सनी राज्यावर पावसाळी वातावरण दाखवले होते, परंतु समुद्रातील वादळी प्रणाली फारशा प्रभावी न ठरल्यामुळे, आता महाराष्ट्रात कुठल्याही प्रकारचे मोठे पावसाळी वातावरण तयार होण्याचे संकेत नाहीत. सध्या राज्यात काही प्रमाणात असलेले ढगाळ वातावरण हे तात्पुरते असून, त्यातून पावसाची शक्यता नाही.
यासोबतच ‘वेस्टर्न डिस्टर्बन्स’ (WD) म्हणजेच पश्चिमी चक्रवात या प्रणाली देखील डिसेंबर महिन्यात विकसित होताना दिसत आहेत. या WD प्रणाली मैदानी भागाकडे (उत्तर भारत, राजस्थान आणि गुजरात) सरकणार आहेत. जेव्हा हे वातावरण मैदानी भागात सक्रिय होईल, तेव्हा गारपिटीच्या स्वरूपात पाऊस पडण्याची शक्यता आहे. महाराष्ट्रावर मात्र या WD प्रणालीचा मोठा प्रभाव पडेल असे सध्या दिसत नाही.
थंडीच्या परिस्थितीबद्दल बोलायचं झाल्यास, राज्यात पुढील काही दिवसांपर्यंत थंडीचा फारसा प्रभाव जाणवणार नाही. या आठवड्याच्या अखेरीस हलकी थंडी सुरू होण्याची शक्यता आहे. मात्र, डिसेंबर महिन्याच्या पहिल्या आठवड्यात थंडीचा प्रभाव थोडा वाढू शकतो, परंतु ती थंडी हलक्या स्वरूपाचीच असेल.
एकूणच, बंगालच्या उपसागरात विकसित होणाऱ्या चक्रीवादळांचा आणि कमी दाबाच्या क्षेत्रांचा महाराष्ट्रावर फारसा प्रभाव पडणार नाही, ही दिलासादायक बाब आहे. फक्त पूर्व विदर्भातील गडचिरोली आणि चंद्रपूरच्या काही दक्षिणी भागांमध्ये या प्रणालीचा किरकोळ परिणाम जाणवू शकतो, परंतु यातही सतत बदल होत असल्यामुळे दररोजची हवामान अपडेट्स पाहणे आवश्यक आहे.
